الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )

72

رسائل شيخ انصارى ( فارسى )

1 - اگر خبر عادل از نظر عدم جواز عمل قبل از تبيّن و جواز آن ، پس از تفحص با خبر فاسق مشترك باشد . 2 - و اگر تبيّن از خبر فاسق لازم آيد و از خبر عادل لازم نيايد . بلكه وجودش كالعدم فرض شود . نمىتوان اين امر را به حساب مزيت و عنايت گذاشت ، بلكه ، مزيت و عنايت در حق او رعايت شده است . چرا : زيرا پس از نقل خبرش و تفحص از حال آن خبر اگر در صورتى كه درست و صادق باشد مىتوان به آن عمل كرد لكن اگر خبر عادل را بدون تفحص و تبيّن كنار زده و ترتيب اثرى به آن داده نشود نمىتوان آن را كمال مزيت و لطف دانست . * مراد از عبارت ( مع انّ فى الاولويّة . . . ) چيست ؟ اين است كه : سلّمنا كه وجوب نفسى تبين را بپذيريم ، لكن قانون ادونيّت يا اسوئيّت را نمىپذيريم . بيان مطلب اينكه : اگر وجوب تبين را نفسى بدانيم منطوق كلام دلالت دارد بر اينكه : اگر فاسقى خبر آورد پيرامون آن تبين كنيد چه مربوط به عمل باشد چه نباشد مفهوم كلام دلالت دارد بر اينكه : تبين در خبر عادل واجب به وجوب نفسى نيست پس آيهء نبأ تنها وجوب نفسى را اثبات و يا نفى مىكند ، درحالىكه منطوق متعرض وجوب شرطى نشده تا در مفهوم ، اين وجوب از خبر عادل نفى شود . حاصل مطلب اينكه : آيه از حكم عمل به خبر فاسق و يا عادل ساكت است ، چه قبل از تبين چه بعد از تبين لذا امكان دارد كه بگوئيم : به لحاظ عمل تفاوتى ميان خبر عادل و خبر فاسق نيست ، بلكه در هر دو مورد عمل قبل از تبين نادرست است ، و بعد از تبين و علم به صدق ، عمل درست است . پس در حقيقت ما به تبين خود عمل كرده‌ايم نه به خبر عادل و لذا اختصاص يافتن فاسق به اين حكم ، دليل بر اسوأ حالا بودن عادل از فاسق نيست به عكس : دليل بر يك امتياز بزرگ براى عادل است نسبت به فاسق ، چرا كه تبين و تفتيش در خبر عادل لازم نيست درحالىكه در اطراف خبر فاسق لازم هست . جهت امتياز هم اين است كه : نفس تبين و تفتيش سبب هتك عرض است كه در خبر عادل نيست .